Czym jest Prawo Przewozowe i dlaczego jest kluczowe dla transportu?

Prawo przewozowe to fundamentalny filar, na którym opiera się sprawny i bezpieczny system transportowy w Polsce, obejmujący zarówno przewóz osób, jak i towarów. Jest to kompleksowy zbiór przepisów regulujących płatny transport lądowy – kolejowy i drogowy, realizowany na mocy umowy zawartej z uprawnionymi przewoźnikami. Kluczowym aktem prawnym w tym obszarze jest Ustawa z dnia 15 listopada 1984 r. Prawo przewozowe, która wyznacza ramy funkcjonowania całego sektora transportu krajowego. Warto podkreślić, że ustawa ta celowo wyłącza spod swojej bezpośredniej jurysdykcji transport morski, lotniczy oraz specyficzny transport konny, dla których istnieją odrębne, wyspecjalizowane akty prawne (np. Kodeks Morski, Prawo Lotnicze).

Głównym celem prawa przewozowego jest ustanowienie jasnych i precyzyjnych zasad, które minimalizują ryzyko sporów, zapewniają bezpieczeństwo uczestników ruchu oraz chronią interesy zarówno przewoźników, jak i ich klientów – pasażerów i nadawców/odbiorców przesyłek. Regulacje te precyzują obowiązki informacyjne przewoźników, warunki zawierania i wykonywania umów przewozu, zasady ustalania opłat, a także, co niezwykle ważne, zakres odpowiedzialności za szkody powstałe w trakcie realizacji usługi. Ich zastosowanie rozciąga się również na przewozy bezpłatne oraz, z pewnymi modyfikacjami wynikającymi z umów międzynarodowych, na przewozy transgraniczne, o czym szerzej powiemy w dalszej części artykułu.

W praktyce, stosowanie prawa przewozowego przekłada się na konkretne korzyści. Dla przewoźników oznacza to jasno określone standardy działania, które, jeśli są przestrzegane, redukują ryzyko roszczeń i sankcji. Dla klientów z kolei gwarantuje bezpieczeństwo przewożonego mienia i osób, a także możliwość dochodzenia odszkodowania w przypadku problemów. Bez tych regulacji rynek transportowy byłby znacznie bardziej chaotyczny i nieprzewidywalny, co negatywnie wpłynęłoby na całą gospodarkę, której transport jest krwiobiegiem. W Polsce, sektor transportu i logistyki stanowi znaczący udział w PKB, a jego dynamika jest bezpośrednio związana z efektywnością i przewidywalnością regulacji prawnych. Szacuje się, że branża TSL (Transport-Spedycja-Logistyka) generuje rocznie kilkaset miliardów złotych przychodów, zatrudniając setki tysięcy osób, co tylko podkreśla wagę stabilnego i przejrzystego prawa przewozowego.

Prawa i Obowiązki Przewoźnika: Fundament Bezpieczeństwa i Zaufania

Rola przewoźnika w łańcuchu transportowym jest niezwykle odpowiedzialna i wymaga ścisłego przestrzegania szeregu praw i obowiązków określonych w prawie przewozowym. Te regulacje nie tylko chronią klienta, ale także ustanawiają ramy, w których przewoźnik może działać efektywnie i bezpiecznie, budując zaufanie na rynku. Podstawowym obowiązkiem przewoźnika, niezależnie od rodzaju przewożonego ładunku czy osób, jest zapewnienie bezpieczeństwa i higienicznych warunków transportu. To szerokie pojęcie obejmuje zarówno sprawność techniczną pojazdów, kwalifikacje personelu, jak i odpowiednie zabezpieczenie przewożonego mienia.

Podstawowe obowiązki informacyjne i operacyjne

Przewoźnik ma obowiązek publicznie udostępniać kluczowe informacje dotyczące swojej działalności. W przypadku przewozu osób, niezbędne jest zamieszczanie rozkładów jazdy na dworcach i przystankach, a także informowanie o cenach biletów i regulaminach przewozu. Przejrzystość w zakresie oferty i zasad jest fundamentem budowania relacji z pasażerem. Dla przewozu towarów równie istotne jest jasne określenie sposobów zawierania umów, cenników i warunków świadczenia usług.

Kluczowym elementem umowy przewozu jest zobowiązanie przewoźnika do terminowego i bezpiecznego dostarczenia przesyłki lub pasażerów do miejsca przeznaczenia. Wszelkie odstępstwa od tej zasady, takie jak opóźnienia, zbyt wczesny odjazd lub anulowanie kursu, mogą rodzić odpowiedzialność przewoźnika. Dotyczy to również przesyłek – towar ma dotrzeć na miejsce w nienaruszonym stanie. Dbałość o stan techniczny pojazdów, odpowiednie zabezpieczenie ładunków oraz przestrzeganie norm czasu pracy kierowców to tylko niektóre z aspektów wpływających na bezpieczeństwo i terminowość.

Prawa przewoźnika

Naturalnie, obok obowiązków, przewoźnikowi przysługują również prawa. Najważniejszym z nich jest prawo do wynagrodzenia za świadczone usługi, zgodnie z zawartą umową przewozu lub obowiązującym cennikiem. Przewoźnik ma również prawo do odmowy przyjęcia przewozu w określonych sytuacjach, np. gdy ładunek nie spełnia wymagań bezpieczeństwa, jest niebezpieczny, lub gdy występują nieprzewidziane okoliczności uniemożliwiające przewóz (np. katastrofy naturalne, zagrożenie dla obronności kraju). Prawo zezwala na zwolnienie z obowiązku transportu do siedmiu dni bez konieczności akceptacji organów publicznych, jeśli powodem są siły wyższe lub inne, niezależne od przewoźnika, czynniki.

Odpowiedzialność za szkodę podróżnego

W kontekście przewozu osób, przewoźnik ponosi odpowiedzialność za szkody poniesione przez podróżnych wskutek niewłaściwego wykonania lub niewykonania umowy przewozu. Mogą to być szkody majątkowe (np. utrata bagażu, koszty dodatkowe związane z opóźnieniem) lub niemajątkowe (np. frustracja, utrata czasu). Odpowiedzialność ta opiera się na zasadzie winy. Oznacza to, że aby pasażer mógł dochodzić roszczeń, musi wykazać, że szkoda wynikała z zawinionego działania lub zaniechania przewoźnika (np. niedostateczne zabezpieczenie przed kradzieżą, rażące zaniedbanie w utrzymaniu higieny). W przypadku odwołania lub znacznego opóźnienia, pasażerowie mają prawo do odszkodowania, a w niektórych przypadkach również do zwrotu kosztów biletu lub zapewnienia transportu zastępczego. Przykładem może być sytuacja, gdy pociąg opóźnia się o kilka godzin, skutkując utratą ważnego połączenia lotniczego – pasażer może dochodzić zwrotu kosztów za niewykorzystany bilet lotniczy, pod warunkiem udowodnienia związku przyczynowo-skutkowego i winy przewoźnika.

Prawo Przewozowe w Transporcie Towarów: Od Załadunku po Dostawę

Transport towarów jest kręgosłupem współczesnej gospodarki. Prawo przewozowe odgrywa tu kluczową rolę, zapewniając ramy prawne dla bezpieczeństwa, efektywności i transparentności procesów logistycznych. Regulacje te są niezwykle szczegółowe, aby minimalizować ryzyko strat i sporów na każdym etapie podróży ładunku – od momentu jego przyjęcia przez przewoźnika, aż do dostarczenia do odbiorcy.

Przepisy ogólne i dokumentacja przewozowa

Podstawą każdego przewozu towarów jest umowa przewozu. Może ona być zawarta w formie pisemnej (list przewozowy) lub ustnej, jednak dla celów dowodowych i bezpieczeństwa obrotu zdecydowanie zalecana jest forma pisemna. List przewozowy to nie tylko dowód zawarcia umowy, ale także kluczowy dokument logistyczny i prawny. Powinien on zawierać takie informacje jak: dane nadawcy i odbiorcy, szczegółowy opis ładunku (rodzaj, waga, wymiary, liczba sztuk), miejsce i data nadania oraz przeznaczenia, instrukcje dotyczące przewozu, a także ustaloną opłatę. Jest to swego rodzaju „dowód osobisty” przesyłki, umożliwiający jej śledzenie i rozstrzyganie ewentualnych sporów.

Właściwe przygotowanie dokumentacji, w tym protokołów przyjęcia i wydania, jest nie tylko wymogiem prawnym, ale przede wszystkim praktycznym narzędziem logistyki. Umożliwia efektywne monitorowanie łańcucha dostaw, szybką identyfikację problemów oraz minimalizowanie ryzyka uszkodzenia lub zagubienia towarów. W przypadku transportu towarów niebezpiecznych (ADR), wymagane są dodatkowe dokumenty i specjalne oznaczenia, a przewoźnik musi spełniać rygorystyczne normy bezpieczeństwa.

Bezpieczeństwo transportu towarów

Bezpieczeństwo w transporcie towarów to priorytet. Przepisy prawa przewozowego narzucają przewoźnikom szereg obowiązków mających na celu zapewnienie, że ładunek dotrze w nienaruszonym stanie. Obejmuje to:

Stan techniczny pojazdów: Regularne przeglądy techniczne i konserwacja taboru są absolutną podstawą. Pojazdy muszą być przystosowane do przewozu danego typu ładunku.
Kwalifikacje kierowców: Kierowcy muszą posiadać odpowiednie uprawnienia, przechodzić szkolenia z zakresu bezpiecznej jazdy, zasad przewozu towarów (w tym ADR, jeśli dotyczy) oraz przestrzegać norm czasu pracy i odpoczynku (tachografy).
Zabezpieczenie ładunku: Odpowiednie mocowanie ładunku w pojeździe jest kluczowe. Przepisy określają, w jaki sposób ładunek powinien być rozmieszczony i zabezpieczony, aby nie przesuwał się, nie uszkodził siebie nawzajem ani pojazdu. Przewoźnik ma obowiązek sprawdzenia, czy ładunek jest należycie opakowany i przygotowany do transportu przez nadawcę.
Regulaminy przewozu: Wiele firm transportowych posiada własne regulaminy przewozu, które uzupełniają przepisy ustawy, precyzując zasady współpracy z klientem. Muszą być one zgodne z ogólnie obowiązującym prawem przewozowym.

Naruszenie tych zasad może prowadzić do poważnych konsekwencji, nie tylko finansowych (odpowiedzialność za szkodę), ale także karnych, zwłaszcza w przypadku zagrożenia życia lub zdrowia.

Odpowiedzialność Przewoźnika za Szkody: Zasada Ryzyka i Wyjątki

Kwestia odpowiedzialności przewoźnika za szkody powstałe w trakcie transportu jest jednym z najbardziej kluczowych i skomplikowanych aspektów prawa przewozowego. W przypadku przewozu towarów, odpowiedzialność przewoźnika opiera się na tzw. zasadzie ryzyka. Oznacza to, że przewoźnik ponosi odpowiedzialność za utratę, ubytek lub uszkodzenie przesyłki od momentu jej przyjęcia do przewozu aż do wydania odbiorcy, niezależnie od tego, czy ponosi winę za powstałą szkodę. Jest to rozwiązanie znacznie korzystniejsze dla nadawcy/odbiorcy niż zasada winy, gdyż zwalnia ich z konieczności udowadniania, że szkoda powstała z winy przewoźnika.

Warunki odpowiedzialności i zwolnienia

Mimo surowej zasady ryzyka, prawo przewozowe przewiduje sytuacje, w których przewoźnik może zwolnić się z odpowiedzialności. Dzieje się tak, jeśli wykaże, że szkoda powstała z przyczyn leżących po stronie:

Nadawcy lub odbiorcy: Na przykład, gdy szkoda powstała wskutek wadliwego opakowania przesyłki, które nie zapewniało jej odpowiedniej ochrony, lub gdy nadawca nie udzielił właściwych instrukcji dotyczących przewozu delikatnego towaru. Inny przykład to opóźnienie wynikające z braku odbioru przesyłki przez adresata.
Właściwości towaru: Chodzi tu o tzw. wady wewnętrzne towaru, czyli jego naturalne właściwości, które powodują jego szybkie psucie się, rdzewienie, kruszenie itp. (np. przewóz łatwo psujących się artykułów spożywczych bez odpowiedniej temperatury).
Siły wyższej: Są to zdarzenia nadzwyczajne i nieprzewidywalne, na które przewoźnik nie miał wpływu i których nie mógł zapobiec (np. powódź, trzęsienie ziemi, nagła klęska żywiołowa, działania wojenne, zamieszki). Typowym przykładem siły wyższej nie jest jednak zwykłe opóźnienie w ruchu drogowym spowodowane korkami.

Przewoźnik może również uniknąć odpowiedzialności, jeśli udowodni, że szkoda była wynikiem okoliczności, których nie mógł uniknąć ani zapobiec, działając z należytą starannością (np. awaria pojazdu spowodowana ukrytą wadą fabryczną, której nie dało się wykryć podczas rutynowych przeglądów).

Nienależyte wykonanie umowy przewozu

Odpowiedzialność przewoźnika może wynikać nie tylko z uszkodzenia czy utraty towaru, ale także z nienależytego wykonania umowy przewozu. Do tego zalicza się przede wszystkim opóźnienie w dostawie. Jeśli przewoźnik nie dotrzymał ustalonego terminu dostawy lub terminu wynikającego z rozsądnego czasu transportu, ponosi odpowiedzialność za wynikłe z tego szkody. Odbiorca ma wówczas prawo domagać się odszkodowania, które obejmuje rzeczywiste straty (np. utratę wartości towaru, koszty magazynowania), a w niektórych przypadkach również utracone korzyści (np. zysk, który mógłby osiągnąć ze sprzedaży towaru w terminie). Wartość odszkodowania za utratę, ubytek lub uszkodzenie przesyłki jest zazwyczaj ograniczona do podwójnej wartości przewoźnego. W przypadku opóźnienia, maksymalna wysokość odszkodowania nie może przekroczyć jednokrotności kwoty przewoźnego. Przewoźnik zobowiązany jest również do zwrotu kosztów transportu w przypadku niewykonania umowy.

Kluczowym dowodem w przypadku nienależytego wykonania usługi jest protokół sporządzony przy odbiorze przesyłki, szczegółowo opisujący jej stan i ewentualne uszkodzenia. Im dokładniejszy protokół, tym łatwiej dochodzić roszczeń.

Ochrona przed odpowiedzialnością: Rola Ubezpieczenia OCP

Dla przewoźników, kluczowym narzędziem zarządzania ryzykiem jest posiadanie ubezpieczenia Odpowiedzialności Cywilnej Przewoźnika (OCP). Polisa OCP chroni przewoźnika przed finansowymi konsekwencjami szkód, za które ponosi odpowiedzialność w ramach prawa przewozowego. Obejmuje ona przypadki utraty, ubytku, uszkodzenia przesyłki, a także opóźnienia w dostawie. Co ważne, dobra polisa OCP powinna obejmować również odpowiedzialność za działania podwykonawców, jeśli przewoźnik korzysta z ich usług. W sytuacji, gdy przewoźnik główny zleca część transportu innej firmie, nadal ponosi on odpowiedzialność za całość kontraktu. Dzięki OCP, nawet w przypadku błędu podwykonawcy, przewoźnik ma zabezpieczenie finansowe, co buduje zaufanie klientów i zapewnia ciągłość świadczenia usług. Na polskim rynku ubezpieczeń dostępnych jest wiele wariantów polis OCP, różniących się zakresem ochrony, sumami ubezpieczenia i wyłączeniami, dlatego wybór odpowiedniego ubezpieczenia jest strategiczną decyzją dla każdej firmy transportowej.

Specyfika Przewozu Osób: Bezpieczeństwo i Prawa Pasażerów

Przewóz osób, choć również regulowany przez prawo przewozowe, ma swoją specyfikę, wynikającą z bezpośredniego zagrożenia dla życia i zdrowia ludzkiego. Kwestie bezpieczeństwa pasażerów oraz ich praw są tu absolutnym priorytetem, a przewoźnicy są zobowiązani do znacznie szerszego zakresu działań prewencyjnych i informacyjnych.

Najważniejsze prawa i obowiązki przewoźnika osób

Obowiązki przewoźnika w transporcie pasażerskim obejmują:

Terminowość i punktualność: Przewoźnik jest zobowiązany do przestrzegania rozkładu jazdy. W przypadku opóźnień lub odwołania kursu, musi poinformować pasażerów i, jeśli to możliwe, zapewnić transport zastępczy.
Bezpieczeństwo: To fundamentalny obowiązek. Obejmuje sprawność techniczną pojazdów, odpowiednie szkolenie i kwalifikacje kierowców/obsługi, przestrzeganie przepisów ruchu drogowego oraz zapewnienie środków bezpieczeństwa w pojeździe (np. pasy bezpieczeństwa, wyjścia awaryjne).
Warunki higieniczne i komfort: Pojazdy muszą być czyste, wentylowane i ogrzewane/klimatyzowane w zależności od pory roku. Przewoźnik powinien dbać o komfort podróży, szczególnie dla osób z ograniczoną mobilnością, zapewniając odpowiednie udogodnienia (np. podjazdy, miejsca dla wózków inwalidzkich).
Kontrola bagażu: Przewoźnik ma prawo i obowiązek kontrolowania bagażu podręcznego i rejestrowanego, aby zapobiec przewożeniu przedmiotów niedozwolonych, niebezpiecznych lub przekraczających dozwolone gabaryty/wagę.
Obowiązki informacyjne: Pasażerowie muszą być informowani o cennikach, regulaminach przewozu, trasie, ewentualnych zmianach w rozkładzie jazdy oraz o swoich prawach.

Ochrona praw pasażerów

Prawa pasażerów w transporcie lądowym są silnie chronione, nie tylko przez prawo przewozowe, ale również przez inne akty prawne, w tym te unijne, zwłaszcza w transporcie kolejowym. Pasażerowie mają prawo do:

Informacji: O rozkładzie jazdy, opóźnieniach, odwołaniach, cenach, warunkach przewozu.
Bezpiecznego i komfortowego przewozu: Zgodnie ze standardami.
Odszkodowania: Za szkody wynikłe z niewłaściwego wykonania umowy przez przewoźnika (np. opóźnienie, utrata bagażu).
Zgłaszania reklamacji: Zgodnie z określonymi procedurami, w celu dochodzenia swoich roszczeń.

W przypadku opóźnienia, pasażerowie mogą mieć prawo do odszkodowania, a nawet do zwrotu kosztów biletu lub częściowego zwrotu. Wysokość odszkodowania zależy od długości opóźnienia i wartości biletu. Przykładowo, w transporcie kolejowym, jeśli opóźnienie wynosi ponad 60 minut, pasażer ma prawo do odszkodowania wynoszącego 25% ceny biletu, a powyżej 120 minut – 50% ceny biletu. Są to minimalne wartości wynikające z przepisów unijnych.

Przewoźnicy muszą także zapewnić wsparcie osobom z niepełnosprawnościami i osobom o ograniczonej mobilności, ułatwiając im dostęp do transportu i zapewniając niezbędną pomoc.

Dochodzenie Roszczeń i Reklamacje: Praktyczny Przewodnik

W przypadku wystąpienia szkody lub nienależytego wykonania umowy przewozu, prawo przewozowe daje poszkodowanemu możliwość dochodzenia swoich roszczeń. Proces ten, choć na pierwszy rzut oka może wydawać się skomplikowany, opiera się na kilku jasnych zasadach, a jego skuteczne przeprowadzenie wymaga staranności i znajomości procedur.

Procedury dochodzenia roszczeń: Krok po kroku

Zgłoszenie szkody w momencie odbioru: To najważniejszy krok, zwłaszcza w przypadku przewozu towarów. Jeżeli przesyłka jest uszkodzona, ubytkowa lub budzi podejrzenia co do jej stanu, odbiorca powinien natychmiast, w obecności przewoźnika (lub jego przedstawiciela, np. kuriera), sporządzić protokół szkody. Protokół ten powinien szczegółowo opisywać stan przesyłki, zakres uszkodzeń i okoliczności ich powstania. Zastrzeżenia, które odbiorca zgłasza w protokole, mają kluczowe znaczenie dowodowe. Jeśli szkoda nie była widoczna przy odbiorze (tzw. szkoda ukryta), odbiorca ma zazwyczaj 7 dni od dnia odbioru na zgłoszenie jej przewoźnikowi na piśmie.
Złożenie reklamacji: Po sporządzeniu protokołu szkody (lub w przypadku jej ujawnienia później), należy złożyć pisemną reklamację do przewoźnika. Reklamacja powinna zawierać:
- Dane nadawcy/odbiorcy i przewoźnika.
- Numer listu przewozowego lub biletu.
- Opis zdarzenia (co się stało, kiedy, gdzie).
- Wskazanie wysokości dochodzonego roszczenia (kwota odszkodowania).
- Uzasadnienie roszczenia (dlaczego uważasz, że przewoźnik jest odpowiedzialny).
- Wykaz załączonych dokumentów (np. list przewozowy, protokół szkody, faktury zakupu towaru, opinie rzeczoznawców, bilety).
Reklamację zazwyczaj składa się w terminie roku od dnia wydania przesyłki lub dnia, w którym powinna być wydana. W przypadku przewozu osób i reklamacji dotyczących opóźnień czy odwołań, termin jest krótszy – często 3 miesiące od dnia zdarzenia.
Odpowiedź przewoźnika: Przewoźnik ma ustawowo określony czas (zazwyczaj 30 dni od daty otrzymania reklamacji) na udzielenie odpowiedzi. Jeżeli w tym terminie nie udzieli odpowiedzi lub nie ustosunkuje się do roszczenia, uważa się, że reklamacja została uznana.
Dalsze kroki: Jeżeli przewoźnik odrzuci reklamację lub zaproponuje odszkodowanie niezadowalające, poszkodowany ma prawo dochodzić swoich roszczeń na drodze sądowej. Warto wtedy skonsultować się z prawnikiem specjalizującym się w prawie transportowym. Czas na złożenie pozwu do sądu wynosi zazwyczaj rok od dnia otrzymania negatywnej odpowiedzi na reklamację.

Rodzaje odszkodowań w prawie przewozowym

Wysokość odszkodowania w prawie przewozowym jest zazwyczaj ograniczona i zależy od wartości szkody oraz rodzaju przewożonego mienia.

Za utratę lub ubytek przesyłki: Odszkodowanie jest zazwyczaj równe zwykłej wartości utraconego lub ubytkowego towaru, ale nie może przekroczyć kwoty wyższej niż podwójna wartość przewoźnego. Jeśli nadawca zadeklarował wartość przesyłki i uiścił dodatkową opłatę, odszkodowanie może być wyższe, aż do zadeklarowanej wartości.
Za uszkodzenie przesyłki: Odszkodowanie jest równe kwocie, o którą zmniejszyła się wartość towaru wskutek uszkodzenia. Należy udowodnić faktyczną wartość szkody, np. poprzez wycenę rzeczoznawcy, koszt naprawy lub różnicę w cenie sprzedaży uszkodzonego towaru.
Za opóźnienie: Odszkodowanie jest zazwyczaj ograniczone do wysokości opłaty za przewóz (jednokrotność przewoźnego), chyba że opóźnienie spowodowało szkodę w znacznie większej wysokości i przewoźnik wiedział o jej potencjalnym wystąpieniu (np. w przypadku transportu towaru na ważne targi, gdzie jego brak spowodowałby utratę kontraktu).

Skuteczne dochodzenie roszczeń wymaga skrupulatności w gromadzeniu dowodów. Szacuje się, że w Polsce rocznie zgłaszanych jest setki tysięcy reklamacji w transporcie, a wiele z nich kończy się wypłatą odszkodowania lub ugodą. Znajomość procedur znacząco zwiększa szanse na pozytywne rozpatrzenie sprawy.

Prawo Przewozowe w Kontekście Międzynarodowym: Globalne Zasady

Transport międzynarodowy stanowi osobną, choć ściśle powiązaną gałąź prawa przewozowego. W przypadku przewozów transgranicznych, krajowe przepisy prawa przewozowego (w tym polska ustawa) stosuje się jedynie posiłkowo, w zakresie nieuregulowanym przez umowy międzynarodowe, które mają pierwszeństwo. Jest to zasada wynikająca z hierarchii źródeł prawa i konieczności harmonizacji przepisów w skali globalnej.

Kluczowe Konwencje i Umowy Międzynarodowe

W transporcie międzynarodowym dominującą rolę odgrywają specjalistyczne konwencje, które szczegółowo regulują odpowiedzialność przewoźników, dokumentację oraz procedury. Do najważniejszych należą:

Konwencja CMR (Konwencja o umowie międzynarodowego przewozu drogowego towarów, Genewa 1956): To najważniejszy akt prawny regulujący międzynarodowy transport drogowy towarów, do którego Polska jest stroną. Określa ona zasady sporządzania listu przewozowego CMR, odpowiedzialność przewoźnika za utratę, uszkodzenie lub opóźnienie przesyłki, a także limity odszkodowań (zazwyczaj wyrażone w SDR – Specjalnych Prawach Ciągnienia, walucie Międzynarodowego Funduszu Walutowego). Ograniczenie odpowiedzialności w Konwencji CMR wynosi 8,3